Sanıyorum aşağıdaki haberi birçoğumuz okumuşuzdur.
“ABD’de piknik alanında 10 genç bir kıza tecavüz etti. Çevreden geçen 25 kişiden hiçbiri yardım etmedi, hatta bazıları fotoğraf çekti.
Milliyet\\\'in haberine göre, San Francisco yakınlarındaki Richmond’da bir lisenin bahçesinde 10 kadar gencin 15 yaşındaki bir kıza tecavüzüne tanık olan çevredeki birçok kişinin sadece seyredip sessiz kalması ABD’de günün konusu oldu. Vatan\\\'daki habere göre, olay Richmond Lisesi’nde yaşandı. Çete mensubu ve yaşları 21’den küçük 10 erkek, genç kıza 2.5 saat süreyle piknik masasında tecavüz etti. Polis memuru Mark Gagan’ın verdiği bilgiye göre, bu sırada gelip geçenlerin sayısı 25’i bulmasına rağmen kimse genç kızın yardımına koşmadı.
Hatta bazıları gülerek tecavüzcü gençleri teşvik etti, bazıları da cep telefonlarıyla olayın resimlerini çekti. Polis Gagan, çevredekilerin ruh halini anlatırken “Linç psikolojisi hâkim olmuş. Barbarca” dedi. Tecavüz, iki gencin eylemleriyle ilgili böbürlenmelerini işiten bir kadının polisi aramasıyla ortaya çıktı. Yaşları 16–21 arasında değişen 5 şüpheli, geçen hafta sonu tutuklandı, kurban tedaviye alındı.”
Peki, yukarıdaki örnek olayda olduğu gibi, insan toplulukları şahsa karşı aleni bir suç işlendiğinde neden bir süre hiç bir şey yapmadan, hep beraber olaya seyirci kalırlar? Bu sorunun suçludan korkmak, vurdumduymazlık veya toplumda yardımlaşma duygusunun körelmiş olması gibi değişik cevapları olabilir. O cevaplardan bir tanesi de sosyal psikolojide ‘Genovese Sendromu” olgusudur.
Konuyla ilgili olarak, Genovese Sendromu olarak bilinen olayda, 1964 yılında Amerika\\\'da Kitty Genovese isimli kız sokak ortasında saldırıya uğramış, bıçaklanmış ve ölüme terkedilmiştir.
New York Quenns’ de yaşamakta olan 28 yaşındaki Kitty Genovese isimli bir kadın sabaha karşı saat 03.00 civarı işinden evine dönerken tanımadığı bir adamın saldırısına uğrar. Adam Genovese’yi bıçaklar, kadının çığlıkları üzerine civar mahalledeki evlerin ışıkları yanar, insanlar balkona çıkıp olayı izlemeye başlarlar. Sadece bir tek kişi “kızı rahat bırak!” diye bağırması üzerine saldırgan olay mahallinden kaçar, ancak hemen arkasından geri dönüp Genovese’ye tekrar saldırır.
İkinci saldırıda yine aynı tablo yer alır, saldırıya uğrayan kadının komşuları olayı sadece balkonlardan izlemekle yetinir. Üçüncü ve son bıçak darbesinde Kitty Genovese ölür ve saldırgan park ettiği arabasına binip olay yerinden kaçar.
Olay mahalline gelen polis ekiplerinin yaptığı araştırma sonucunda en azından Kitty Genovese’nin öldürüşüne tanık olan 38 kişinin olduğunu ancak tam 35 dakika boyunca Genovese saldırıya uğrarken hiç kimsenin polisi aramadığı saptanır. Olay sadece Quenns’de değil tüm Amerika’da ve dünyada yankı uyandırır. Polisin tanıkları sorgulaması sonucunda herkesin polise telefon etmekten korktuğu veya çoktan bir başkasının telefon ettiğini düşündüklerini bulur.
Kriminoloji ve psikoloji uzmanları bir suça şahit olan insan kalabalıklarının suçu polise bildirmemesini ayni zamanda “Seyirci Etkisi Teorisi” olarak Türkçeye tercüme edebileceğimiz “Bystander Effect Theory” olgusuyla da açıklamaktadırlar.
Bu teoriye göre, bir şiddet suçuna şahit olan insan sayısı arttıkça bireylerin olayı bir şekilde engellemeye çalışması o oranda azalmaktadır. Bu durum Amerika Ulusal Suç Önleme Kabinesi Direktörü Drew Carberry tarafından şöyle açıklanmaktadır;
“Ne zamanki bir kişi kalabalık içerisinde bir suç işlendiğini görüp de hiç bir şey yapılmadığına şahit olursa, hiç bir şey yapmamak o bireyce bir norm olarak kabul edilir.”
