Başbakanlık’ta 14 Ekim’de yapılan toplantıyla, İçişleri Bakanlığı bünyesinde kurulmasına karar verilen yeni terörle mücadele yapısının müsteşarlık düzeyinde olması düşünülüyor. “Terörle Mücadele Müsteşarlığı” yada ‘İç güvenlik Müsteşarlığı’ adı altında örgütlenmesi planlanan yapının içinde, güvenlik kuruluşları arasında ki koordinasyonsuzluğa çare olmak üzere, ‘Terör İstihbarat Koordinasyon Merkezi’ kurulması düşünceside var. Terörle mücadelenin daha etkin yürütülmesi için alınan bu karar bir çok kesim tarafından olumlu karşılandı. Peki, terörle mücadelenin daha etkin bir şekilde yürütülmesi ve güvenlik kurumları arasındaki koordinasyonsuzluğun izale edilmesi için hayata geçirelecek olan müsteşarlık müessesi gerçekten etkili olabilecek mi?
Cevabı baştan verecek olursak, güvenlik kurumları arasındaki koordinasyonsuzluk sorununun kronik bir yapı arzetmesi ve güvenlik kurumları karmaşasının görünenden çok daha komplike bir nitelikte olması sebebi ile kurulması planlanan İç Güvenlik Müsteşarlığının bu karmaşayı sona erdirebilmesi biraz zor görünüyor. Çünkü, Türkiye’de genel olarak güvenlik hizmetleri anlamında ve spesifik olarak terörle mücadele anlamında ideal şekilde denetlenebilmekten uzak ve tamamen çok başlı bir güvenlik yapılanması bulunmaktadır. Bu bağlamda, ülkemizde güvenliği sağlamada farklı kanunların emrine tabi, farklı bakanlıklara veya yerel yönetimlere bağlı bir çok kurum ve yapılanma bulunmaktadır. Koordine edilebilirlikten uzak güvenlik kurumları karmasına ek olarak, bir diğer koordinasyonsuzluk nedenide askeri güvenlik kuruluşlarının devlet teşkilatlaması içerisinde ki konumlarıdır.
Tüm güvenlik kurumlarının bir bütün olarak ele alınıp yeniden yapılandırılması sağlanmadıkça ve devlet teşkilatlanması içerisindeki yerleri uygun şekilde düzenlenmedikçe güvenlik kurumları arasındaki koordinasyonsuzluk sorununa tam anlamıyla bir çözüm bulmak kolay olmayacaktır. Dolayısıyla, meselenin büyüklüğü ve karmaşıklığı karşısında İçişleri Bakanlığı bünyesinde kurulması düşünülen Müsteşarlık seviyesindeki yapılanma, bu büyük sorunun çözümü için çok küçük kalıyor.
**
Yukarda yaptığımız bu önermeyi desteklemek için Türkiyedeki güvenlik kurumlarının işleyiş şekillerine ve devlet teşkilatlanması içerisindeki konumlarına bir göz atmak faydalı olacaktır. Türkiye’de terörle mücadelede görev alan güvenlik ile ilgili kurumlar Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı iç güvenlik birlikleri, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, MİT Müsteşarlığı ve sayıları 60.000 civarındaki geçici köy koruculuğu müessesidir.
Genel anlamda yurt içi savunması İçişleri Bakanlığına, yurt dışı savunma ise Genel Kurmay Başkanlığına görev olarak verilmiş olmakla birlikte, Türk Silahlı Kuvvetleri de 200.000 civarındaki personeli ile bölücü terör örgütüne karşı mücadelede iç güvenlik hizmeti vermektedir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin başı olan Genel Kurmay Başkanı Başbakana karşı sorumludur ve ataması Anaysasının 117. Maddesine istinaden Bakanlar Kurulunun teklifi ile Cumhurbaşkanı tarafından yapılır.
200.000 civarındaki personel sayısı ile Emniyet Genel Müdürlüğü İçişleri Bakanlığına bağlı bir kurum olarak yapılandırılmıştır. Emniyet Genel Müdürü üçlü kararname ile yani, İçişleri Bakanının teklifi, Başbakanın önerisi ve Cumhurbaşkanın onayı ile atanmaktadır. Polis Teşkilatı merkezde İçişleri Bakanlığına bağlı olarak Genel Müdürlük, taşrada ise Vali ve kaymakamlara bağlı olarak il ilçe emniyet müdürlüklükleri/amirlikleri olarak hizmet vermektedir.
Sayısı yaklaşık 280.000 olan Jandarma Genel Komutanlığı ise bir diğer iç güvenlik kuruluşumuzdur. Jandarma teşkilatı emniyet ve asayiş işleri bakımından İçişleri Bakanlığına, örgütlenme biçimi, terfi sistemi, pesonel eğitim ve öğretimi açısından Genel Kurmay Başkanlığına bağlıdır. Jandarma Genel Komutanı 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununca Genelkurmay Başkanın teklifi, İçişleri Bakanının uygun görmesi, Başbakanın imzalayacağı ve Cumhurbaşkanının onaylayacağı müşterek kararname ile yapılmaktadır.
Personel sayısı 2200 civarı olan Sahil Güvenlik Komutanlığı ise, iç güvenlik hizmetleri açısından İçişleri Bakanlığına, savaş zamanlarında ise Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı bir kuruluş olarak görev yapmaktadır. Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli görevlerini 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununa bağlı olarak yürütmekle beraber bütçe kaynaği İçişleri Bakanlığıdır. Sahil Güvenlik Komutanı Deniz Kuvvetleri Komutanın lüzum görmesi, Genel Kurmay Başkanlığının teklifi, İçişleri Bakananın inhası, Başbakanın imzalayacağı ve Cumhurbaşkanının onaylayacağı müşterek kararname ile yapılır.
3175 sayılı kanunla 1985 yılında kurulan Geçici Köy Koruculuğu müessesi ise ayrı bir iç güvenlik unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Geçici köy korucuları Valilinin teklifi ve İçişleri Bakanının onayı ile görevlendirilmektedirler. Halihazırda Turkiye’nin doğusunda görev yapan yakalaşık 60.000 civarında geçici köy korucusu bulunmaktadır. Köy korucuları idarı bakımdan görev yaptıkları muhtarların gözetim ve denetime tabi olmakla birlikte, mesleki bakımdan görev yaptıkları köyün bağlı olduğu jandarma komutanının emir ve komutası altındadırlar. Korucuların eğitimleride yine askeri personelce verilmektedir.
2937 sayılı Milli İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununa bağlı olarak hizmet veren MİT Müsteşarlığı ise, doğrudan Başbakanlığa bağlı olarak hizmet yürütmektedir. MİT Müsteşarlığı istihbarat, operasyon ve idari işlerden sorumlu olmak üzere üç müsteşar yardımcılığı şeklinde yapılandırılmıştır. MİT Müsteşarlığı güvenliği sağlama hususunda istihbari göreveleri yürütmektedir. Ancak, istihbarat sağlamakla ilgili tek görevli kuruluş MİT Müsteşarlığı değildir. Polis ve Jandarma teşkilatlarınında kendi yapıları içerisinde istihbarat birimleri bulunmaktadır.
Tüm güvenlik kurumları düşünülecek olursa yukardaki sayılanlara ek olarak, Gümrük Muhafaza Teşkilatı, MASAK (Mali Suçları Araştıma Kurulu Başkanlığı), çarşı ve mahalle bekçiliği, orman muhafaza memurluğu ve çiftçi mallarını koruma bekçiliği gibi yapılanmalarımızda mevcuttur.
En önemlisi ise, Başbakanlığa doğrudan bağlı ve adı “Başbakanlık Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü” olan bir yapılanma bulunmaktadır. Başbakanlık Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü’nün görevleri Başbakanlık resmi internet sitesinde şu şekilde anlatılmaktadır; “Başbakanlığın, iç güvenlik, dış güvenlik ve terörle mücadele konusunda görevli kuruluşlarla ilişkilerini yürütmek, gerektiğinde bu kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak. İç güvenlik, dış güvenlik ve terörle mücadeleyi ilgilendiren konularda inceleme, araştırma ve toplantılar yapmak, yaptırmak, bunları değerlendirmek ve tekliflerde bulunmak. Sıkıyönetim veya olağanüstü hâl ilan edilen bölgelerde, sıkıyönetim veya olağanüstü hâl ilanına esas olan konularda bilgileri derlemek, değerlendirmek ve bu hususlarda koordinasyonu sağlamak. Görevleri ile ilgili konularda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak. Görevleriyle ilgili konularda teşkil edilen kurulların sekreterlik hizmetlerini yürütmek.Makamca verilen benzeri görevleri yapmak.”
Görüldüğü üzere Başbakanlık Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğünün bir görevide, iç güvenlik, dış güvenlik ve terörle mücadele konusunda görevli kuruluşlarla ilişkilerini yürütmek, gerektiğinde bu kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamaktır. Yani, esasında Başkabakanlığa bağlı genel müdürlük seviyesinde de olsa güvenlik kurumları arasında koordinasynonu sağlamakla görevlendirilmiş bir kurum zaten bulunmaktadır.
**
Yukarda verilen bilgiler ışığında güvenlik kurumlarının işleyişi hususudaki çarpıklıkları özetleyecek olursak;
1-Esasen dış tehditlere karşı yapılandırılmış ve kurulmuş olan Genel Kurmay Başkanlığı yurt içi savunmasında kullanılmaktadır.
2-Jandarma teşkilatının emniyet ve asayiş işleri bakımından İçişleri Bakanlığına, örgütlenme biçimi, terfi sistemi, personel eğitim ve öğretim açısından Genel Kurmay Başkanlığı’na bağlı olması ve pratikte tamamen askeri bir nitelikte yapılandırılmış olması güvenlik kurumları arasındaki koordinasyonsuzluğu gidermede önemli bir sorun olarak karşımızda durmaktadır. Sahil Güvenlik Komutanlığı’nin konumuda Jandarma Teşkilatının durumu ile genel manada örtüşmektedir.
3-Başbakanlığa bağlı MİT Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü çatısı altında tamamen İçişleri Bakanlığına bağlı Emniyet İstihbaratı ve hem İçişleri Bakanlığına ve hemde Genel Kurmay Başkanlığına bağlı Jandarma İstihbaratı olmak üzere üç ayrı istihbarat yapılanmamız bulunmaktadır. Ayrıca, bu çoklu istihbarat yapılanmasına rağmen, maalesef Türkiye’nin, Amerika Birleşik Devletleri’nin CIA (Central Intelligence Agency) istihbarat birimine benzeyen ve sadece yurt dışı istihabarattan sorumlu bir kuruluşu bulunmamaktadır.
4-Üstlenmiş olduğu misyon ve yurt içindeki en büyük profosyenel iç güvenlik teşkilatı olması açısından en az Müsteşarlık seviyesinde temsil edilmesi gereken bir Emniyet Genel Müdürlüğü’müz bulunmaktadır. [Her nekadar Jandarma Genel Komutanlığı’nin 280 bin civarında personeli var isede, bu personelin subay, astsubay ve uzman erler haric, çok büyük bir kısmını kısa bir eğitimden geçirildikten sonra teşkilat içerisinde görevlendirilen erler oluşmaktadır.]
5-Esasen iç güvenlik hizmetlerini etkin bir şekilde yerine getiremediğimizin en açık göstergesi olan ve vatandaşlarımıza “Biz devlet olarak sizi koruyamıyoruz. Öyleyse, siz kendi kenidinizi savunun.” imajını veren bir geçici köy koruculuğu sistemimiz bulunmaktadır.
**
Sonuç olarak;
1-Güvenlik kurumlarının yapılandırılmasındaki bu keşmekeşlik içerisinde İçişleri Bakanlığına bağlı Müsteşarlık seviyesinde bir yapılanmanın, Genel Kurmay Başkanlığı, MİT Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı gibi kurumlar üzerinde etkili olabilmesi ve bu kurumları koordine edebilmesi pek gerçekçi görünmüyor.
2-Başkabakanlığa bağlı Genel Müdürlük seviyesinde de olsa, güvenlik kurumları arasında koordinasynönü sağlamakla görevlendirilmiş bir kurum zaten bulunmaktadır.
3-Zor ve uzun vadeli bir iş gibi gorunsede sorunun gerçek cözümü, tüm güvenlik kurumlarını içine alacak çok geniş çaplı ve detaylı bir güvenlik teşkilatları reformudur. Güvenlik teşkilatları reformunun ilk adımıda yurtiçi ve yurtdışı güvenlikten sorumlu tüm kurumların kendisine bağlı ve sorumlu olduğu, en az Bakanlık veya Başbakan Yardımcılığı seviyesinde bir yapılanma olmalıdır.
