1-Projelerin Asâyiş’teki sorgusu

Dile kolay, mezun olalı tam 18 yıl olmuş ve okulda en çok sevdikleri “Asayiş öğretmen”in daveti sayesinde ilk kez bir araya gelmişlerdi. “Kırmızı Alarm”, “Kabahatler Uygulayıcısı”, “Öğrenen Polis”, “Tam Kadro Saha” ve “Mıknatıs” erken gelenlerdi. Asayiş öğretmen hepsine “hoş geldiniz!” dedikten sonra meslekî olarak neler yaptıklarını ve hedeflerinin neler olduğunu sordu.Projeler, şu şekilde ifâde-i merâmda bulundular:

Kırmızı alarm: Efendim, kadroya çıktığımda Türk Polisinin en önemli sorununun fail-i meçhul cinayetleri çözememek olduğunu gördüm. Meslektaşlarımla bu konuda başarılı çalışmalar yaptık. Hedefim; Türkiyemizi “cinayetleri en iyi çözen ülke” konumuna getirmek ve bu konuda diğer ülke polislerine eğitim verebilecek duruma gelmek. Fâilleri teşhîr, ülkemi meşhûr etmek istiyorum.
Kabahatler Uygulayıcısı: Hocam, küçük düzensizliklerin ve eylemlerin büyük suçları tetiklediğini tespit ettim. 2005 yılında 5326 sayılı yasa çıkınca fırsatı ganîmet bildim. Asayiş polisine “idari yaptırım yetkisi” verilmesi çok mânidârdı. Amacım, kabahatler yasasının alanının genişletilmesini sağlamak. Polisin baş belası olan bir çok eylemin (yanlış alarm gibi) ve TCK da ki basit suçların kabahatler kanununa dahil edilmesini sağlayarak huzura daha etkin hizmet etmek.
Öğrenen Polis: Öğretmenim, hani siz hep söylerdiniz “Polis toplumun kendisidir, toplumun hangi sorunu varsa polisin de o sorunu vardır” diye… Mesleğe başladığımda polisin “yaşam boyu öğrenen ve kendini geliştiren” yani öğrenen organizasyonu başaran kurum olması gerektiğini düşündüm ve bu alana ağırlık verdim. Gâyem, dünya polis teşkilatları için de memleketimin polisinin birinci olmasını sağlamaktır.
Tam Kadro Saha: Efendim, bana göre “polis güvenlik hizmeti üretir” anlayışıyla önce önleyici hizmetler önemlidir. İdealim ise yeryüzünde suç oranlarının en düşük olduğu ülkenin Türkiye olması ve en süt liman koordinatların bizim coğrafyada bulunmasıdır.

Asayiş Öğretmen: Evet, mıknatıs sen neler yapıyorsun?

Mıknatıs: Hocam, ben, sizin “Bu ülkede mükemmel bir asayiş polisi olmanın yolu hırsızlık masalarından geçer.” tavsiyenize uydum. Mesleğe hırsızlık masasında başladım ve devam ediyorum. Arkadaşlarımın hepsinin alanı gerçekten çok değerli. Ama bu toplantıyı yaptığımız 5 Ekim 2007 günü, ülkenin önde gelen gazetesinin manşeti “7 üyenin 4’ü soyulmuş” (Hırsızlık davalarına bakmakla görevli Yargıtay 6. ceza dairesi de hırsızlardan yana dertli. Dairenin 7 üyesinden başkan dahil 4’ünün evi soyuldu. Bir üyenin evine tam 3 kez hırsız girdi.) ise en önemli alan mala karşı suçlardır.Hem birlikte çalıştığımız Asayiş şube müdürümüzün kendi çapında yaptığı bir araştırmaya göre vatandaşlardan gelen taleplerin 10/7 sini hırsızlık mağdurlarının olaylarının aydınlatılması istemi oluşturmaktadır. Ben bu alanda adımı verdiğim mıknatıs projesini geliştiriyorum. Hedefim ise Türkiye’min mala karşı en az olayın olduğu ve aydınlatma oranı en yüksek ülke olmasını sağlamak. İzninizle ben size projemi anlatmak istiyorum:

2-Amaç “güven”i sâhiplerine iâde etmek.

Sosyal, ekonomik, psikolojik bir çok tahlil netîcesi uzun bir liste ile açıklanabilen “suç”, en çok mala karşı işlenmekte ve çalınan her eşyâ geride “güvenlik” adına soru işâretleri bırakmaktadır. “Mal, canın yongasıdır” deyişinin yürürlükte olduğu bir toplumda hırsızlık başta olmak üzere her türlü “mala karşı suç” un önlenebilmesi ve aydınlatılabilmesi ile çalıntı malların ele geçirilmesi, çalınan “huzûr” un topluma iâde edilmesi anlamına gelmektedir

Üretilen her projeyi “özeleştiri ve özgüven” “öz” lerinden devşiren Konya Polisi, halkı adına “hırsızın hiç mi suçu yok?” sözünü, “polisin hiç mi gücü yok?” şekline sokmuş ve bu sorunun cevabı olarak “Mıknatıs Projesi” ortaya çıkmıştır.Konya Asayiş Şube Müdürlüğü, konu ile ilgili hazırlanan ve www.konya.pol.tr adresinde de yayınlanan kitapçıkta projenin amacını şu şekilde açıklamaktadır:

Mala Karşı Suçlarda Aydınlatma Oranının Yükseltilmesi Ve Çalıntı Malların Ele Geçirilmesi

“Mıknatıs”, karakteri gereği “itme ve çekme” özelliğine sâhiptir. Eşzamanlı iki faydayı sağlayan bu felsefeden yaklaşırsak, “Mıknatıs Projesi” , suç ve suçluları “iten” ve de eşyâsı ve huzûru iâde edilen halkı “çeken” bir uygulamadır. Konya’da halkın “üniformasız polis” gibi davranması, bu benzeri projelerle polisin “üniformalı halk” esprisini kavrayabilmiş olmasındandır. Toplum Destekli Polislik kavramı da sürecin doğal sonucu olarak somut hâle gelmiştir. Polis gözüyle bakınca, kültürel mîrâsımızdan polislik lehine faydalandığımızı bir örnekle açıklayalım:

Mevlana müzesinin semahane kısımlarının kubbelerine bakıldığında bütün pencerelerden farklı olarak bir pencerenin isli olduğu görülür. Bunlara “is odası” denir. Mimarî dehânın dizaynı, mumların isini hava akımıyla bu odada birleştirir. Bu bileşimden dünyanın en kaliteli mürekkebi elde edilir. Bu mürekkeple yazılan kitapların yüzyıllardır yıpranmadığı hayretler içinde görülmektedir. Hırsızlık olayının meydana gelmesiyle güvenliği ve kurumumuzu lekeleyen isler, aydınlatma ve çalıntıları elde etme odalarında polisliğin destanını yazan mükemmel karışıma dönüştürülebilir.

3. “Suçu Aydınlat” Projesinin İşlemleri (B A K İ P )

Mıknatıs Projesi”, adlî görevlerdeki başarıya dönük olmakla berâber bünyesinde aşama aşama belirlenmiş işlemleri barındırmaktadır.Proje çerçevesinde yapılan iş ve işlemler beş başlık altında gruplandırılmış ve uygulamaya konulmuştur.

Bunlar;

a-Bilinçli Toplum
Hizmet verilen alanda, sahiplik ve mâliklik konumunda bulunan kişiler tarafından “alınması gereken önlemlerle ilgili” bilgilendirme çalışmalarının yanı sıra verilen “polislik hizmetleri”nden, hizmet verilen kesimin bilgilendirilmesi çalışmaları.
Şüpheli profilleri, davranış tarzları ve özellikleri ile suç saatleri, suç işleme şekilleri hakkında hizmet verilen kesimin bilgilendirilmesi. Pratikte bu konudaki çalışmaların çok yararı olmuş bu sayede çok sayıda şüpheli, “üniformasız polis” haline dönüştürülen halkın yardımlarıyla yakalanmıştır. Yerel medyanın da bu konudaki katkısı takdîre şâyandır.
İhbar mekanizmasının geliştirilmesi ve hizmet verilen kesim tarafından “bir tanıdık olma” çalışmaları: Vatandaşlara, ihbarları “dipsiz bir kuyuya” yapmadığı hissettirildi. Vatandaş ile olan iletişimin salt telefon ihbarları, e-posta ihbarları gibi “gıyabî” formatlardan çıkarılması sağlanarak “yüz yüze” iletişim sağlandı. Hırsızlık büro personelimiz yaklaşık on bin kişiyle bire bir ve yüz yüze görüştü. Bu çalışma, broşür v.b çalışmalarla kıyaslanamayacak kadar yararlı olmaktadır.Olaya müdahaleyi geciktirici bürokratik unsurlar, devre dışı bırakıldı.Vatandaşın önce 155 i araması ve 155 e bakan haber merkezinin konusu/mıntıkası gereği olaya ilgili ekibi sevk etmesi şeklindeki süreç, dağıtılan kartlarla hızlandırıldı.Bu kartlarla vatandaşa hırsızlık için doğrudan ulaşacağı birimin ve suçun birinci derecedeki muhatabının numaraları verilerek “dipsiz kuyu” uygulaması bitirilmektedir.
Olaylar hakkında hizmet verilen kesim sürekli bilgilendirilmektedir. Örnek:İnternet kafelerde açıktan hırsızlık olaylarının artması üzerine tüm internet kafe çalışanları olaylar hakkında bilgilendirilmiştir.Dilenci görüntüsü altında gündüz evden hırsızlık olaylarının artması üzerine ilgili bölge bina yöneticileri ve kapıcıları tek tek bilgilendirilmiştir.
“Mıknatıs Projesi”, dinamik bir uygulama olduğundan kendini yenilemeye açık bir yapı arz etmekte ve “son kullanma târihi” olmayan bir proje olduğunu göstermektedir. Projeye, suç ve suçluları taşıyan fay hattının kırılmasına meydan verilmemesi ve halkın güvenliğinin suç depremleri ile sarsılmaması hedefine yönelik olduğundan zemin etüdü yapılmış ve sağlam blokajlara oturtulmuştur.

*Projede öncelikle “pozitif önleme” ve “negatif önleme” kavramları üzerinde durulmuştur:

Pozitif önleme: Suça eğilimli kişilerin suç-dışı alana kanalize edilmesi ile suça karışan kişileri tekerrürden (bir daha yapmaktan) uzak tutmak ve yeniden topluma kazandırmak şeklinde düşünülebilir. Batı adâlet sistemlerinin gündeminde olan “onarıcı adâlet, dönüştürücü adâlet” gibi yükselen hukûk değerleri, bu proje ile daha ilk aşamada pratize edilmektedir.

Negatif önleme: Suça maruz kalmamak için alınacak tedbirler, suçu oluşturan faktörler ve suça ortam hazırlayan faktörleri kapsamakta olup kontrollü bir denetim öngörmektedir. Halkın desteği ile görev yaptığımızdan “testi kırılmadan” şeklindeki halk deyişi ile negatif önlemeyi açıklayabiliriz.

Polis, pozitif önlemede meslekî avantajlarını, vukûfiyetini devreye sokabilecek ve potansiyel suçlunun bir “mahkûm” ve mâl sâhibi kimselerin birer “mağdûr” olmasını önleyebilecektir. Bu görev, polisin “kanun adamı” vasfını daha yukarı çekecek ve “hukuk adamı” olması şeklinde bir “artı” getirecektir. Bunu “Mıknatıs” ın artı kutbu olarak görebilirsiniz.

“Mıknatıs” ın eksi kutbunda, “kişi başına düşen tedbir” ler vardır. Fert fert otokontrol, toplum olarak ise “polis mârifetli bir kontrol” ile hırsızlık konusunda yapılan uyarılar harfiyen yerine getirilmeli, “dâvetsiz misâfir” bile olmayan hırsızlara dâvetiye çıkarılmamalıdır. Enerjinin hep aynı ihmâllerde harcanması, güvenliği ve de projeyi sekteye uğratacak ve yeni adımlar atması mümkün olan ayaklar yerinde sayacaktır.

b-Analiz ve Doğru Görevlendirme.

—Suç sayılarında, gizlemeksizin “gerçek verilerin” ortaya çıkartılması çalışmaları. Son dönemde ülke genelinde adlî sayı uygulamasına son verilip her olaya suç numarası verilmesi son derece olumludur. Bu gelişme ile ilgili kamuoyu da doğru bilgilendirilmelidir. Ülke genelinde bir suç patlamasının söz konusu olmadığı istatistik şeklinde değişiklik olduğu anlatılmalıdır. Kentimiz de bu alanda yapılan bilgilendirmeler sonucu vatandaşlarımızın eksik bilgi ile yanlış yorum yapması önlenmiştir.
—Sonuç çıkartılabilecek “veri bankası” oluşturma çalışmaları.
—Gerçek veriler doğrultusunda “suç haritaları” oluşturulması çalışmaları
—Suç şekli ve “suç saati” çalışmaları.
—“Görev saatleri”nin suç haritası ve suç saatlerine göre tespit edilmesi ve belirlenen “gündem” doğrultusunda görev yapma çalışmaları. Hırsızlık birimlerinde rutin görev saati uygulaması olmayıp en etkin ve verimli çalışma hangi saatlerde yapılacaksa ona göre çalışılmaktadır.
—Suçtan elde edilen “gelirin tüketildiği yerler” in tespit çalışmaları.
—Benzer olaylar arasında “ilintilendirme” çalışmaları.
-Başarılı ekip oluşturma çalışmaları: Vazgeçilmez kabul edilen ve fakat tıkayıcı bir rol oynayan personel ayıklanarak üretken, emrin gereğini doğru yapan personel tercih edilmiştir. Bu riskli bir rotasyon olmakla berâber, teşkilâtın kadîm hastalıklarından birisi tedâvî edilmiştir. Doğru kişinin doğru yerde çalışması da denebilir. Mevlana müzesi içerisinde tavana asılı duran devekuşu yumurtaları salgıladıkları kimyevî karışımla yüzyıllardır örümcek ağlarının oluşumunu önlemektedir. Asayiş yöneticileri de şubelerinde örümcek ağları varsa eğer kusuru kendinde aramalı ve üreteceği dürüst ve görev yörüngeli yaklaşımlarla örümcek ağlarını yok etmelidir.

-Yönetim ile ilgili engellerin ortadan kaldırılması çalışmaları: Yöneticiler için kolay olmayan bir uygulamadır. Yönetim Biliminin ünlü ismi Henry FAYOL’un on yıllar önce dile getirdiği ve literatürde “yetki devri” olarak geçen disiplindir. “Mıknatıs Projesi”nde icrânın ilk derecedeki insanlarına yöneticiye bir kısım yetkiler devredilmiş ve “çalışacağız ama…” şeklinde başlayan “ast şikâyet” leri devre-dışı bırakılmıştır. Elbette ki burada ölçme ve değerlendirme ile sonuçlar takip edilip, somut sonuçlar istenmiş ve kaldırılan engel doğrultusunda elde edilen sonuç karşılaştırılmıştır. Örnek vermek gerekirse; bir toplantıda, GBT sorgusu ve araç sorgusunun önemi üzerinde durulurken, bir personel sabit uygulamalardan dolayı görev sürelerinin 5 saatinin nokta görevi şeklinde geçirdiklerini söylemiş ve sorgu yapamadıklarından yakınmıştır. Bunun üzerine hemen nokta uygulamasına son verilmiştir.
-Yönetim ile ilgili desteklerin artırılması: Yöneticilerin salt birer cezâlandırıcı üst oldukları anlayışı yıkılmış ve “hizmette personelinin önünde, destek olmada personelinin arkasında” olmasına gayret edilmiştir. Yerine göre rütbe-merkezli, yerine göre birey-merkezli roller oynanarak tüm ekibin sahada paslaşması öngörülmüştür.

c-Koordinasyon ve eğitim .
-“Mıknatıs Projesi”, ezber bozan bir proje olduğundan “nakarat” bilgilerden kaçınılarak yorum ve muhâkeme sağlayan eğitimler yapılmıştır. Gözlem ve sonuç çıkarma yetenekleri üzerinde durulmuş, basit ama geçerli çözümler üreterek, sonuca nasıl gidileceği yönündeki algılamalar geliştirilmiş ve hatalı davranışların nasıl teşkilatın tamamına mal edildiği ve kötü sonuçlar doğurduğu anlatılmış ve buna sebebiyet vermeyecek davranış modelleri geliştirilerek, talimat verilmeden de istenen davranışların oluşturulması çalışmaları yapılmıştır. Polislik mesleğine yapılan “olumsuz tümevarım” ların önüne geçilmeye çalışılmıştır
—Genel uygulamalarda “birliğin sağlanması” çalışmaları. İstisnasız her hafta meydana gelen ve aydınlatılan hırsızlık olayları ile ilgili iki ayrı toplantı yapılmaktadır. Birincisi birim amirleri ile ( polis merkezi amirleri, ilçe araştırma amirleri, hırsızlık bürolarının amirleri) ikincisi ilgili birimlerin memurları ile yapılmaktadır.

—Birim içi ve birim dışı “bilgi akışı”nın sağlanması çalışmaları. Bilhassa adlî birimler ve ilgililer mutlak surette yüz yüze görüşmelerle bilgilendirilmektedir. Adli birimlerce eksik bilgi ile yanlış karar verilmesini yok etmeye çalışılmaktadır.
—“Dayanışma” melekelerinin geliştirilmesi çalışmaları. Merkez ilçeli kentlerde hırsızlık olaylarını aydınlatmak amacıyla birden çok birim çalışmaktadır. Görevi sekteye uğratan insan merkezli faktörler tespit edilmiş,kıskançlık yerine paylaşım duygusu öne çıkarılmış, ferdiyet değil koordinasyon aşılanmış ve “bir” lik olarak değil “birlik” olarak hareket edildiği takdirde “örnek il” konumuna gelinebileceği bilinci uyandırılmıştır. Bu samîmî çaba GENEL MÜDÜRLÜK nezdinde yankı bulmuş ve Asayiş Daire Başkanlığının iller üzerinde daha etkin olması ve operasyonel hareketliliğinin artırılmasında fayda olacağı kanaati hâsıl olmuştur

d-İstihbarat ve lojistik destek

Teknik “donanım” eksiklerinin giderilmesi çalışmaları.2004 yılında 4 olan ekip araç sayısı şu an 12 dir. Bu nedenle ekiplerin çalışma saatleri göreve göre ayarlanmakta ve her ekip aracını sadece bir grup kullanmaktadır.
—“Eleman” (muhbir) temin ve eleman çalıştırma çalışmaları
—Ceza evinden “çıkanların izlenmesi” çalışmaları
—Gizli ödenekten “elemanlara pay aktarılması” ve bunun diğerleri tarafından öğrenilmesinin sağlanması çalışmaları

e-Profesyonel Polislik Yaklaşımları

Yeni kanunun “polisin elini kolunu bağlayan bir kanun olmadığı, bilâkis polisi bilgili olmaya iten bir kanun olduğunun” anlatılması çalışmaları
—“Delillendirme” metotları hakkında eğitim çalışmaları
—“Özel güvenliğin” yaygınlaştırılması, desteklenmesi, eğitilmesi çalışmaları
—Profesyonel suç “araştırma ve sorgulama” metotlarının geliştirilmesi çalışmaları
—Mücadele edilen hedef kitle ile değişik “mücadele metotları”nın belirlenmesi ve hizmet sunulan hedef kitlenin ihtiyâçlarının belirlenmesi çalışmaları…

“Mıknatıs Projesi”, hemen her devirde dile getirilen belli başlı mâzeretlerin bertarâf edilmesi, güvenlik ve yönetim bilimlerinin yol haritası kabul edilmesi ve doğrudan “yaşanılanlar” ın veri kabûl edilmesi ile meydana gelmiş ve “süresiz” verim için bir oluşum süreci geçirilmiştir. Bu sürecin ana hatlarını madde madde açıklarsak:

-Değişimin meydana getirdiği problemlerin çözümlenmesi: “Mıknatıs Projesi” nin oluşumundaki süreç boyunca değişimin getirdiği sancıların asgarî oranda kalmasına çalışılmış ve geçişin yumuşak olmasına gayret edilmiştir.
-Sadece gayelere kilitlenme:Teşvik ve motivasyona yönelik olarak ekiplerin yalnızca ilgili hedeflere odaklanması sağlanmış ve ilk icraatlar yüksek sesle dile getirilerek en küçük çaba bile alkışlanmıştır.
-Motivasyon yöntemlerinin geliştirilmesi: 657 sayılı kanunun öngördüğü ödüllendirmelerden olan takdir, teşekkür, taltif dışında ödüllendirme metotları geliştirilmiştir. Bu yöntemler, genellikle, çeyrek altınla ödüllendirme, âilesinin yanında onurlandırma, “lokomotif ekip” olarak ön plana çıkarma, âilevî etkinliklerde veyâ problemlerinde yalnız bırakılmama şeklinde olmuştur.
-Üretilen hizmetten hedef kitlenin doğru bilgilendirilmesi: Basın organları ile yetinilmeyerek yüz yüze iletişim denenmiştir. Her çalışma, basının aracı kılınmasıyla hissettirilmiş ve ekiplerin vatandaş ile doğrudan temaslarında halka şifahî brifingler verilmiştir. Böylelikle doğal muhbirler ortaya çıkmıştır.
-Etik değerlerin sürekli vurgulanması: Polis Meslek Etiği olarak bilinen disiplinler bütünü çerçevesinde hareket edilerek, meslekî zaaflar kritiğe tâbi tutulmuş ve olumsuz tutum ve davranışlara “suçüstü” muâmelesi yapılarak “etkisiz” hâle getirilmesi temin edilmiştir.

4-Sayıların şâhitliği ile “Mıknatıs Projesi

EGM 2006 yılı verilerine göre ülke geneli hırsızlık olayları aydınlatma oranı yüzde yirmi beş olup büyük kentlerde bu oran yüzde on ikilere kadar düşmektedir. Ülkemizin polis sorumluluk bölgesi 5. büyük kent olan Konya’mızın aydınlatma oranı ise yüzde ellidir. Ayrıca büyük kentler içerisinde aydınlatma oranı en yüksek kent Konya’dır.
Elbette projenin getirileri olarak yeni bir vizyon ortaya çıkmış ve “suçla mücâdele” isimli engelli koşuda polisin hızını artıracak fikirler geliştirilmiştir. Sıralarsak:

—İkinci el mal alım-satımı yapılan yerlerin ve işlemlerinin prosedürlere bağlanması için çalışmalar yapılması
—Ziynet eşyâlarına seri numarası bastırılmasının sağlanması yönünde çalışmalar yapılması
—Oto takip–izleme sistemlerinin fabrikasyon hale getirilmesi yönünde çalışma yapılması
—Oto üzerinde takılı parçalardan, şase ve motor numarası dışında, diğer parçalarının da şase ve motor numarası ile eşleştirilmesi yönünde çalışmalar yapılması
—Oto kiralama şirketlerinin GİYKİMBİL “Geçici İkamet Yerleri Kimlik Bildirme Projesi” kapsamına aldırılması…
Bu ve geliştirilecek diğer öneriler ile “suç” aleyhine alan daralması yaşanacak ve “mala karşı suçlar” adına girişilen teşebbüsler” fiyasko ile sonuçlanacaktır.
Mevlana “kabuğu kırılan sedef üzüntü vermesin sana; içinde ‘inci’ var.” der. Meydana gelen hırsızlık olayları eğer aydınlatabilirsek huzur adına sedeften çıkan inci gibi olacaktır. “Bir inci” yi göstermektir mesele hocam…

Asâyiş Öğretmen: Aferin mıknatıs; “çekici” liğinden hiçbir şey kaybetmemişsin. Hani projenin içeriği hırsızlığa karşı olmasa “nerden buldun?” diyeceğim ama…Konya’da olman ne isâbet olmuş! Güvenlik dünyâsı Konyayı, suç dünyâsı “Hanya” yı tanıyor sâyende…