Suç ve mağduriyete ilişkin toplumsal tutum ve düşünceler, bireysel görüş ve algılamalardan öte, ortak bir tanımlamanın sonucu oluşmaktadır. Sosyal sorunlar hakkındaki düşünceler ve tanımlamaların oluşumunda, toplumsal süreçler içinde bireyler arası karşılıklı etkileşimlerle birlikte, medyanın olayları tanımlama ve şekillendirmeleri de etkin bir rol oynamaktadır. Dolayısıyla bir eylem veya bir suça yönelik toplumsal tepkiler, sadece rasyonel yorumlar ışığında oluşmaz.

Toplum, suç sorunları ve çözüm yolları hakkında ortak tanım ve yorumlarlar oluşturmaktadır. Örneğin kapkaç hakkında oluşan mitleri de bu şekilde düşünmek gerekir. Medya yayınların da etkisiyle kapkaç sorununu hakkında ortak bir toplumsal bakış açısı oluşmaktadır. Burada medyanın olayları efsaneleştirdiğini görüyoruz. Medyanın olayları efsaneleştirmesi tüm toplumlarda yaygın bir durumdur.

Suç ve toplumsal düzen hakkında neden efsaneler oluşturulur? Suç ve toplumsal düzen hakkında oluşturulan efsaneler suç, suçlular ve suçla mücadele politika ve uygulamaları hakkındaki egemen yaklaşımların toplum tarafından kabul edilmesini sağlar. Efsaneler geleneksel kontrol yöntemlerini, temel insan hak ve özgürlük ihlallerinin toplumsal anlamda meşrulaştırılmasını sağlar. Efsaneler, yeni efsanelerin üretilmesine olanak sağlar. Toplumsal yapının diğer alanlarında da efsaneler üretilir.

Efsaneler her türlü bilimsel veri ve bakış açısından uzak olarak üretilir. Bu sonucu insanlar, toplumda yaygın olan düşünce kalıplarıyla düşünmeye başlar. Buna “entelektüel körlük” oluşturma süreci de denilir. Bu süreçte, veriler ışığında, bilimsel bakış açısıyla düşünmek ve sorunları tanımlayıp çözüm önerileri getirmek mümkün değildir.

Efsaneler toplumsal gerçeğin yeniden inşasında önemli rol oynar. Aynı şekilde toplumsal düzenin yeniden inşasında da efsaneler önemli bir rol oynamaktadır. Efsaneler sosyal bilimlerin yanıtlayamadığı veya yetersiz kaldığı sorulara ilişkin kestirme çözüm önerileri üretir.

Suç ve toplumsal düzen hakkında oluşturulan efsaneler, toplumdan topluma göre değişmektedir. Örneğin Batı toplumlarında göçmenlerin veya etnik azınlıkların daha fazla suç işlediği öne sürülür. Beyaz yaka suçları, şirket suçları göz ardı edilerek, adi suçlar dediğimiz “sokak suçları” ön plana çıkarılır. Özellikle beyaz yaka suçları işleyen, yolsuzluk ve rüşvete karışan hatırı sayılan ve güçlü kişilere yönelik toplumsal tepki en aza indirilmeye çalışılır. Hatta bu kişiler kahramanlaştırılır. Öte yandan efsaneler, “tehlikeli sınıflar” ve “tehlikeli kişiler” inşa eder. Suçun nedenleri, sosyo-ekonomik yapıdan kaynaklanan olumsuzluklar çerçevesinde değil, bireysel hatalara göre açıklanır. Sosyal yapı ve eşitsizlikler göz ardı edilerek, birey ve bireysel hatalara odaklanılır.

Böylece suça neden olan toplumsal yapıdaki sorunlar sorgulanmaz. Suçun nedenleri sadece bireysel eksiklik ve hatalarda aranarak sosyal yapıya ilişkin çözüm önerilerine ilişkin çalışmalar gündeme gelmez. Efsaneler geleneksel düşüncenin dışında kalan alternatif ve sorgulayıcı yaklaşımlara kapalıdır. Efsaneler duygusallığın oluşumu ve eyleme geçirilmesine ilişkin büyük bir alan oluşturur.

 

Efsaneler ve Medya

Medya suç problemi hakkındaki yayınlarını halkın tüketimine sunar. Dolayısıyla medyanın suçlar hakkındaki yayınında, tüketicinin de tercihleri hesaba katılarak, seçilmiş olaylar işlenir. Medyanın suçları efsaneleştirmesinde sadece medyanın haber üretme kaygısından söz edemeyiz. Efsaneler, suç ve toplumsal düzen hakkında mevcut uygulamaların veya yapılması gereken değişikliklerin meşruiyet zeminini oluşturur. Suçlar, efsaneler ve siyaset arasında bir ilişki vardır. Efsaneler ile siyasal iktidar arasındaki ilişki iki farklı yönde olabilir. Birincisi, efsanelerin siyasal iktidarı desteklemesi söz konusudur. Efsaneler arcılığıyla iktidarın politika ve uygulamaları meşrulaştırılır. İkinci olarak efsaneler aracılığıyla iktidara yönelik muhalefetin yapılması söz konusudur.

Genellikle hükümetler medya aracılığıyla suç efsaneleri oluşturarak, yerleşik ceza adalet sistemi politikalarını devam ettirirler. Hükümetler, en güçlü efsane üretimi araçlarıdır. Türkiye’deki ilginç olan ise günümüzde suç, terör ve toplumsal düzene ilişkin efsaneler daha çok hükümet harici aktörler tarafından yapılmaktadır.

Bu yazi ayni zamanda Usakgundem.com'da yayinlanmaktadir.

Kaynak: www.isref.org