Organize (Organized), Organize olmayan (Disorganized) ve Karma Tipoloji

   FBI’ın Davranış Bilimleri Ünitesi’nin ajanları, 1970’lerde hapishaneleri ziyaret etmeye başladılar. Amerika’nın en kötü şöhretli onlarca canisiyle görüşmeler yaparak onları harekete geçiren şeyin ne olduğunu (suçlu davranış motivasyonlarını) anlamaya çalıştılar. Ajanlar, seri katillerin kabaca ikiye ayrılabileceğini buldular: Organize olanlar, suçlarını dikkatli bir şekilde planlayan, avını takip eden, tercih ettiği bir silahı olan ve kurbanını bir kez koları arasına aldı mı, onu yavaşça ve sadistçe öldüren yöntemli katillerdir; bunun tam tersi olan organize olmayan katil, ani ve karşı konulamaz güdülere kapılma eğilimindedir, kurbanını o anda seçer ve ona hemen saldırarak etrafta silah adına ne varsa onu kullanarak öldürür.

   Diğer bir seri katil tipi ‘karma’ olandır.Karma saldırganın bıraktığı olay yerinde, durumsal etkenler söz konusudur. Kurbanını kontrol edemediği için doğaçlama bir davranış sergiler. Genelde genç bir saldırganın organize bir saldırgan olmaya geçişidir. İntikam amaçlı ancak en az düzeyde riskle saldırı yapılır. Karma olay yerlerinde bir yerine birkaç suçlu da bulunabilir (Samra, 2002).

   Psikolojik profil çıkarmada, küçük ayrıntıların çok önemli olduğu ve böyle bir küçük ayrıntıyla bütün olayın aydınlatılabileceği unutulmamalıdır. “örneğin,” diyor Davranış Bilimleri Ünitesi’nde çalışan bir özel ojan olan Alan Burgess, “kurbanın bir ev ya da apartman dairesinde odadan odaya taşındığını görebilirsiniz. Bu durum katilin bir şeyler aramakta olduğuna dair kanıt olabilir. Yıkanmış veya elbiselerini değiştirmiş olabilir ve bu kurbanın rasgele değil de bilerek seçildiği anlamına gelebilir; katil kurbanına sezdirmeden yaklaşmış olabilir.”

   Eğer kurbanın yüzü kapatılmış ve kurban kolayca bulunabileceği bir yere götürülmüşse, katilin kurbanını tanıdığı anlaşılabilir. Onun hakkında fanteziler kurmuş, onu ulaşılmaz olarak düşünmüş ve onunla konuşacak cesareti topladıktan sonra reddedilmiş olabilir; onu kör bir öfke sırasında, hatta istemeden öldürmüş olabilir. “Konuşma bozukluğu, fiziksel bir sakatlığı ya da aknesi olabilir.” diyor Burgess. “Yaşıtlarının peşinde olmayabilir. Sosyal yönü çok yetersiz olabilir. Yaşlı olup da çok genç kurbanlara yaklaşabilir. Bu tür bir insan sadece evine yakın yerlerde harekete geçecektir, çünkü orada kendisini güvende hisseder.”

   Cinsel nitelikteki tüm cinayetler seri katillerin işi değildir, ancak seri katillerin yaptıkları eylemlerde cinsellik ağır basmaktadır. Özellikle organize olmayan cinayet mahalleri genellikle tek seferlik katillerin veya özellikle tuhaf davranışları yönünden yakalanmaya mahkum olan katillerin işidir. Burgess’ın dediği gibi, “Cinayet ne kadar tuhafsa profili çıkarırken o kadar detaya inebilirsiniz. Bu tuhaf cinayette o kadar çok davranış olur ki, bunları yapabilecek insan sayısı çok kısıtlıdır.”

   Organize olmayan saldırganın bıraktığı olay yeri dağınıktır, rasgele seçilmiştir. Kurbanın orada öldürüldüğü ve cesedin cinayetin işlendiği andaki şekliyle, gizlenmeye çalışılmadan bırakıldığı aşikar olacaktır. Cinayetin aniden işlendiğini gösteren kurbana yönelik ani bir şiddetin kanıtları görülecektir. Cinayet silahı genellikle katilin yanında getirdiği bir şey değil de el altında bulunan bir şey olacaktır. Katil çoğunlukla kurbanını kişiliksizleştirmeye çalışır: Cinsel bir saldırıdan sonra kurbanını giydirme çabası görülmez ve birçok bıçak yarası veya kesilmesi gibi – bir ritüelden ya da kurbandan bir “anı” alma isteğinden çok anatomi –özellikle kadın anatomisi- hakkında yapılan “denemeleri” veya buna duyulan “merakı” gösteren – ölümden sonra yapılan cinsel eylemlerin kanıtına rastlanır. Saldırgan ani bir şekilde saldırır, kurbanını da silahını da orada bırakır. Genelde aile üyelerine, arkadaşlarına, komşularına ya da iş arkadaşlarına saldırır. Yalnızdır, sosyal beceriden yoksundur, kendisini yetersiz hisseder, uzun dönemli ilişkisi yoktur. İlk fırsatta içtepisel olarak saldırır. Bu tip saldırganların yaşları 17–25 arasında değişir (Samra, 2002). Erkektir. Genellikle kurbanları ile aynı ırktandır, bekardır. Büyük olasılıkla liseden atılmıştır. Genel popülâsyondan farklı bir görünüm sergiler. Genelde işsizdir. Olay yerine yakın bir yerde oturur. Olay yerinde kan izi, parmak izi gibi pek çok kanıt bırakır (Criminal Profiling, 2002b).

   Organize olmayan katilin (çoğunlukla asosyal katil diye de adlandırılır) zekası genellikle ortalamanın altındadır; katil, sosyal veya cinsel yönden olgunlaşmamış, yetersiz ve beceriksizdir. Yetişkinliğinde bile ya yalnız ya da anne babasıyla veya kardeşleri ile beraber yaşamaktadır. Çoğunlukla ailenin en genç üyelerinden biridir veya babasının düzenli bir işi yoktur ya da babası zayıf kişiliği olan biridir veya alkol ya da uyuşturucu bağımlılığı nedeniyle fiziksel ya da duygusal olarak yanında değildir. Çocukluğunda ya katı bir babadan ya da baskın bir anneden kaynaklanan sert bir disiplin altında yaşamış ve neredeyse kesinlikle baskın bir kadınla – annesi, kız kardeşi, bir kız arkadaş veya karısı- birlikte olmuştur.

   Organize olmayan katiller içinde bulundukları durumun baskısı nedeniyle cinayet işlerler ve cinayet sırasında endişeli ve sıkıntılı olurlar. Çoğu bir cinayet işledikten sonra madde (örn. alkol) bağımlılığı veya aşırı dindarlık gibi önemli davranış değişiklikleri yaşar. Genellikle olay mahallinin yakınlarında yaşadıkları ve/veya çalıştıkları için kurbanlarını ismen tanıyor olma olasılıklarına rağmen, çoğunlukla kurbanlarını rasgele seçerler. Pek hareketli değillerdir ve yalnızca dar coğrafi alanlarda rahat ederler.

   Organize olmayan katiller genellikle kurbanlarına aniden ve genellikle arkadan saldırırlar. Çoğunlukla durumun kontrolünü kazanmak için hemen öldürür, sonra da kurbanlarına vurmaya devam ederler. Tanıdıkları bir kişiye veya kendilerine sıkıntı veren birine benzeyen bir kişinin yüzünü parçalayabilirler.

   Onlardan çok daha tehlikeli olanı yöntemli, organize katildir. Psikiyatristler bu insanları incelediklerinde, hatta yalnızca işledikleri cinayetlerin ayrıntılarını öğrendiklerinde bile, bu insanları genellikle şizofrenik veya paranoid, ama daha sık sosyopat olarak, yani ‘toplumdaki hiçbir şey ya da hiç kimseye karşı sorumluluk hissetmeyen ve entelektüel olarak sapkın olduğunu bildikleri hareketleri yapmaktan üzüntü duymayan’ şeklinde tanımlarlar.

   Organize saldırganın bıraktığı olay yeri, önceden dikkatle ve kurnazca tasarlanmış, yönlendirici ve bir yönteminin olduğuna işaret eden bir biçimdedir. Bu saldırgan görünüşte gururlu, düşüncelerini açıkça belirtebilen, cana yakın, çekicidir. Yaş ortalaması genellikle 18-45 arasında değişir (Samra, 2002). Erkektir veya evlidir ya da bir ev arkadaşı vardır. İyi eğitimlidir, ancak okuldaki problem çocuktur. Olay yerinden biraz uzakta oturur ve orta sınıf bir ailesi vardır, evine bağlıdır. Herhangi bir meslekte olabilme yeteneğine sahiptir, ancak genellikle inşaat işçisi, kamyon şoförü, polis memuru, itfaiyeci gibi maço bir görünüm sergiler. Bu tür insan topluma çok iyi uyum sağlar. Kurbanlarını kontrollü olarak seçer, kurbanını izler, ona saldıracağı yeri daha önceden belirlemiştir. Kendi silahını kullanır, cesedi saklamaya çalışır. Genellikle kurbanın üzerinde ip, zincir, kesik izleri olur ve sıklıkla da işkence, tecavüz kanıtları bulunur. Kendi üstünlüğünü medyadan izler ve bazen polisle bile iletişime geçebilir. Düşünen bir suçludur, kontrollüdür (Criminal Profiling, 2002b).

   Organize katil genellikle ailenin en büyük çocuklarındandır, babasının düzenli bir işi vardır. Çocukluğunda aldığı disiplin çoğunlukla tutarsızdır.Cinayet sırasında alkol veya başka bir uyuşturucu madde almış olabilir, ancak kontrollerini korur.

   Organize katillerin çoğu televizyonda ve basında çıkan işledikleri suçla ilgili haberleri izler ve gazete kupürlerini saklayabilirler, hatta her cinayetten bir “anı” alabilirler. Genellikle cinayetle ilgili sorguya çekilirler, bazıları polisin cinayetle ilgili etkinliklerine karışarak cinayet mahallerine giderler, sorguya çekilirken polise “yardımcı” olurlar. Psikokriminologlar, bu katillerin genellikle daha çok suç işledikleri soruşturmaya daha fazla karıştıklarını ve cinayetlerin onlarla polis arasındaki bir oyun haline geldiğini söylemektedir.

   Organize seri katiller genellikle hatalarından (yakalanmalarını sağlayacak ipuçları bırakmak gibi) ders almakta ve yöntemlerini iyileştirebilmektedirler. Psikokriminologlar bir katilin yavaş yavaş organize cinayetlerden organize olmayan cinayetlere kayabileceğine işaret etmişlerdir. Sık sık cinayetler arasındaki süre azalır veya katil alakasız bir suçtan tutuklandığında cinayetler aniden kesilir.

   Sosyal ve cinsel yönden yeterli oldukları için kurbanını kaçırmaktansa onu kandırıp kendisiyle sahte bir ilişki kurabilir.

   Organize katillerin bıraktığı suç mahalleri genellikle katilin olay üzerinde tam birkontrolü olduğunu, kurbanı kişiliksizleştirdiklerini ve kurbanın boyun eğmesini istediklerini gösterir; katiller çoğunlukla geride kullandıkları ipleri, kelepçeleri veya diğer bağları bırakırlar ya da bunları kurbanlarının vücuduna bağlandıklarına dair izler bulunur. Kurbana ölmeden önce şiddet uygulandığına, hatta muhtemelen uzun süreli işkence yapıldığına dair kanıtlara sık sık rastlanır. Cinayette kullanılan silah genellikle olay mahallinden alınmış olur. Çoğunlukla kurbanın ölümden önce veya sonra olay mahalline taşınmış olduğuna dair kanıtlar olur. Eğer olay mahalli cesedin sonradan atıldığı bir yerse, cesedin kesin olarak bulunabileceği bir yolun kenarıdır, fakat cinayet mahalli burası değildir. Eğer cinayet mahalli bulunabilirse genellikle ya tenha bir yer olduğu ya da katilin veya kurbanın evi olduğu ortaya çıkar.

   Katili cinayet işlemeye iten güdü öldürme isteği değil de tecavüz isteği olabilir, düzenli katil öldürmeye başlamadan önce tecavüz etmeye başlamış olabilir. Bir travma, örneğin eski bir tecavüz kurbanının neredeyse onu teşhis edecek olması veya kurbandan beklemediği bir davranış ilk cinayetini tetiklemiş olabilir.

   Organize katilin suç hakkında ayrıntılı fantezileri olabilir ve iki faaliyet, fantezi ile öldürme eylemi, bir döngü halini alabilir – cinayet daha iyi fantezilere, onlar da sonraki saldırının daha ayrıntılı planlamasına neden olabilir.

   Çoğunlukla cinayet silahı organize bir olay mahallinde bulunmaz, bunun anlamı silahın o an eline geçen bir şey değil katil tarafından tekrar tekrar kullanılan seçilmiş bir araç olduğudur.

   Suç mahallerinden her zaman katilin organize olup olmadığı anlaşılmayabilir.Ayrıca psikokriminologlar, istatistiklerin, mahkum edilen tecavüzcülerin ve cinselliğe dayalı cinayetlerdeki katillerin çoğunun genç olduğunu ve kadınlarla ilişkilerinde ve uzun süre aynı işte çalışmakta zorluk çektiğini gösterdiğini belirtmişlerdir. Bu yüzden bir katilin 20’li yaşların ortasında, boşanmış veya bekar, aynı işte çalışmakta zorluk çeken biri olduğunu söylemek pek o kadar da desteksiz değildir.

SERİ KATİL TÜRLERİ

   Seri cinayetin kesin tanımı suçbilim çevrelerinde halen bir tartışma konusudur. Bazı uzmanlara göre seri cinayet, özünde, sadist sehvet cinayetiyle eş anlamlıdır. Ancak bazı otoriteler de farklı seri katil türleri olduğuna inanırlar. Bu uzmanlara göre (Holmes ve De Burger), seri katiller dört kategoriye ayrılabilirler:

1. Hayal Gören (Hayalci-Visionary) Seri Katiller

   Seri katillerin çoğu psikopattır (günümüzde bu kişiler için psikopat terimi değil de sosyopat terimi daha çok tercih edilmektedir), başka bir ifadeyle vicdandan veya empatiden tamamen yoksun olan, zeki, fakat hiçbir ahlaki ölçütü olmayan insanlardır. Buna karşın hayal gören seri katiller, psikotiktir – zihinleri tuhaf hayaller ve sanrılarla dolu insanlar.Kendileriyle konuşan ve onlara cinayet işlemelerini emreden hayaller ve sesler, genellikle “Tanrıdan” veya “şeytandan” gelen “emirler” yüzünden cinayet işlerler. Örneğin “Sam’in oğlu” David Berkowitz, emirlerini komşusunun köpeği aracılığıyla kendisine gönderen bir şeytana itaat ettiğini iddia ediyordu. Bu emri genellikle erkek arkadaşlarıyla seviştikleri arabanın camından kadınları vurarak yerine getiriyordu. 1970’lerin başında on üç kişiyi öldüren Herbert Mullin, kendisine doğal bir afeti, California’yı yerle bir edecek yıkıcı bir depremi önlemek için öldürmesi emrini veren “telepatik sesler” duyan bir paranoid şizofrendi.

2. Misyoner (Görevli-Mission) Seri Katiller

   Kendilerini toplumu “istenmeyenlerden” – fahişeler, eşcinseller, yabancılar, vs. – kurtaran kişiler olarak görürler. Görevlerini yerine getirmek için bir vizyondan, hayalden emir almaları gerekmez ve genellikle hareketlerinin ne gibi sonuçları olacağını kavrayabilirler. Yine de kendi kendilerine biçtikleri namus bekçiliği rolü o kadar güçlüdür ki onları öldürmeye iter. Tıpkı Washington’ın King İlçesi’nde 40’tan fazla fahişeyi öldürdüğü düşünülen ve hala kim olduğu bilinmeyen Green River katili gibi. Aynı şey 1991’den 1993’e kadar öldürdüğü 17 kadının fahişe olduğunu iddia eden, ancak polisin tüm iddialarına inanmadığı Joel Rifkin için de söylenebilir.Ya da 1970’lerin sonlarında Hitler’e tapan bir hırsız olan Joe Franklin, farklı ırklara mensup çiftlere karşı tek başına bir savaş başlatmış ve durdurulmadan evvel on üç kişiyi öldürmüştür. Belki de görev tipi seri katillerin en ünlüsü on dokuzuncu yüzyıl Londra’sında fahişeleri öldüren ve polise o kadınların yok edilmesi gerektiğini söyleyen notlar bırakan Karındeşen Jack’tir.(Üstünkörü bir inceleme sonucunda insan, kurbanlarının bağırsaklarını deştiği için Karındeşen Jack’i organize olmayan bir katil olarak sınıflandırmayı düşünebilir; ne var ki Jack çok usta bir kesiciydi ve her zaman aslında bir cerrah olduğu iddia edilmiştir.)

3. Şehvet Delisi (Hedonistic) Seri Katiller

   Bu tipin alt kategorileri öldürme eyleminin kendisinden alkol veya diğer uyuşturuculardan birini almaya ya da hızlı araba kullanmaya benzer bir zevk alan “tehlike arayan” katil, paraları için evlendiği kadın ya da erkekleri öldüren seri eş katilleri gibi öldürmeyi hayatlarını daha rahat hale getirmek için kullanan katiller ve son olarak öldürmeden ya kaçınılmaz olarak ya da kazayla cinayete dönüşen cinsel deneyimden – genellikle tecavüzden- cinsel tatmin sağlayan şehvet katili olarak sayılabilir. Kendi zevkleri dışında hiçbir güdüleri yoktur. Öldürürler, çünkü hoşlarına gider. Ölüm getirmek onlar için en üst zevktir; yoğun, hatta cinsel bir haz kaynağıdır.

   Ocak 1989’da Florida’da idam edilmeden önce Washington, Oregon, Utah, Colorado ve Florida’da 30’dan fazla kadını öldürüldüğünü kabul eden ve muhtemelen toplam 300 kadar kadını öldürmüş olan Theodore Bundy bu kategoriye giriyordu. (Müfettişler bir keresinde Bundy’ye gerçekten 36 kadını öldürüp öldürmediğini sormuştu; anlatılanlara göre cevabı “şuna bir ekleyin” olmuştur. Kimse aslında 37 mi 136 mı yoksa 361 mi demek istediğini bilemedi.)

4. İktidar hevesli (Hükmedici, Güce/Kontrole bağımlı- Power/Control) Seri Katiller

   İnsanlara acı çektirmek ve işkence etmek ihtiyacı hisseden ve bir insanın hayatı ve ölümü üzerinde tam bir kontrole sahip olmaktan büyük bir haz – cinsel bir haz olması şart değil- alan katildir.Ted Bundy’nin bu gruba da girdiğine dair işaretler vardır: Cinayetlerini hızlı, vahşi bir şekilde işlemesine rağmen eski bir kız arkadaşı onunla olan ilişkisinden bahsederken Bundy’nin devamlı emir verme ihtiyacında olduğunu, kendisine psikolojik olarak işkence ettiğini ve onu acı verici cinsel deneyimlere zorladığını söylemişti.

   Bu tür seri katillerin başlıca güdüleri savunmasız bir kurbana karşı üstünlüklerini gösterme, kendi derinliklerinde yatan değersizlik duygularını başka bir insana tamamen hükmederek bastırma şeklindeki acil ihtiyaçtır.

   Bu kategorilerin sorunu şudur ki farklı türler arasında çok sık çakışma olur ve tüm sistem çöker. Örneğin hayat kadınlarını hedef alan bir misyoner katil, kendisine sokakları fahişelerden temizlemesini söyleyen “ilahi” seslere de itaat ediyor olabilir. Aynı şekilde hedonist bir katilin genç bir kızı bağlamaktan ve ona işkence etmekten aldığı zevk, kurbanına yönelttiği mutlak iktidardan ve güçten kaynaklanıyor olabilir.

KAYNAK:

1. Psk. Gül Alpar , SUÇLULARIN KİŞİLİK PROFİLİ: SUÇ ve SUÇLU , TÜRK PSİKOLOJİ BÜLTENİ SAYI: 26-27, EYLÜL-ARALIK 2002

2. Jon Zonderman, Suç İzlerinin Ötesinde, Phoenix Yayınevi, Eylül 2001, Ankara.



3. Harold Schecter, David Everitt, A’dan Z’ye Seri Katiller Ansiklopedisi, Phoenix Yayınevi, Birinci Baskı, Ekim 2004, Ankara.


Bu Çalışma www.psikokriminolog.com Adlı Siteden Alınmıştır.