Son günlerde çeşitli il ve ilçelerin belediye yetkilileri halkın güvenliği için halk otobüslerine kamera takma kararı aldıklarını açıklıyor. Yapılan açıklamalarda, bu duruma ek olarak, bahsi geçen halk otobüslerinde mikrofon sisteminin de yer alacağı söyleniyor. İstanbul’da İETT otobüslerine olası saldırıları önlemek için gizli kamera projesi ile sivil polis uygulamasının başladığına da yine yetkililerin yakın zamanda yaptıkları açıklamalardan biliyoruz. İstanbul zaten bir süredir kısa adı M.O.B.E.S.E. olan, İstanbul Valiliği'nin desteği ile İstanbu Emniyet Müdürlüğü bünyesinde faaliyete geçirilen, 50 milyon dolarlık (yaklaşık 70 trilyon TL), "Kent Bilgi ve Güvenlik Sistemi" tarafından, 570 kamerayla 24 saat izleniyor. Bütün bu yatırımların, en başta ‘suç sayısının azaltılması’ için yapılmakta olduğu söyleniyor.

Yapılan bu yatırımlar yeni sayılmaz. 11 Eylül sonrasında ABD'nin, 30 yıl önce başlattığı ve 7 bin 500 mahallede uygulanan "mahalleni izle" programına yeniden hız verdiğini biliyoruz. İngiltere'de ise, 4 milyonu aşkın kamera bulunuyor. Yani her 15 kişiye yaklaşık bir kamera düşüyor. Londra'ya gelen bir yabancının, günde ortalama 300 kez kameraya alındığı tahmin ediliyor.

  İnsanın kendi eliyle inşa ettiği dünyaya baktığımızda çok net bir olgu görmekteyiz: ‘İnsan suç işliyor’. Binyıllardır değişmeyen bir gerçek. Gelişen teknolojiye bağlı olarak ortaya çıkan tüm aletlere, programlara, tekniklere, gelişen bilim ve kültüre bağlı olarak ortaya çıkan suç önleme stratejilerine rağmen insan dünyanın her yerinde şu ya da bu şekilde suç işliyor. Suç tanımıyla birlikte, suçun işlenme biçimi de gittikçe çeşitleniyor ve yelpazeye neredeyse her gün bir yenisi ekleniyor. Çünkü bilimi ve teknolojiyi geliştiren de, suç işleyen ve bilgisini suç işleme davranışını geliştirmek için kullanmayı seçen de aynı organizma. Bu durum göz önünde tutulduğunda, suç sayısının azaltılması için en başta saydığım önlemler kedinin kendi kuyruğunu kovalamasına benziyor.

Bugüne kadar dünyanın herhangi bir yerinde, suç sayısının azaltılması için alınan önlemlerden sonra, gerçekten de insanların bu önlemlerden çekinerek suç işlemediğini ve hırsızlık, kapkaç, taciz ve benzeri suçların azaldığını söyleyebilir miyiz?

Bu noktada gözetleme kameralarının ve bunlara ek olarak dinleme aygıtlarının insan üzerindeki etkilerinden bahsetmek yerinde olacaktır. Gözetleme kameraları aracılığıyla kendisini görünmez kılan sistem, herkesi görebilmektedir. Uzun süre gözetim altında olan insan zamanla, bu gözetim olgusunu içselleştirir ve kendisini gözetleyen herhangi bir kişi ya da aygıt olmadığı halde sanki gözetim altındaymış gibi davranmaya başlar. Uzun süre hapishanede gözetim altında kalmış kişilerde ortaya çıkabilen bazı davranış bozukluları bu duruma benzer bir örnektir. Bu da bir süre sonra, her an kaygı içinde yaşayan ve hareketlerini kontrol etme zorunluluğu hisseden, tek-tipleşmiş, ‘robot toplum’ haline gelmek demektir.

   Suç davranışının ortaya çıkmasına zemin hazırlayan ekonomik, sosyolojik ve psikolojik değişkenleri ve bunlara karşı yapılması gerekenleri göz ardı ederek, suç sayısının azaltılmasını hedef alarak alınan önlemlerin hemen hepsi, geçmişte olduğu gibi tek başına yeterli olamayacak ve daha da önemlisi paranoyak toplumlar yaratacaktır. Kocasının kendisine tecavüz etmesini engellemek, onu bu davranışından caydırmak ya da ceza almasını sağlamak amacıyla yatak odasına kamera taktırmak isteyen kadınların bulunduğu bir Türkiye olmak istemiyorsak, suça karşı aldığımız önlemleri ve suç işlemeye karşı neyin caydırıcı olabileceğini daha iyi düşünmeliyiz. Örneğin şu an her 10 Amerikalıdan 6’sının psikolojik sorunlarla yüz yüze olması ya da tüm dünyada insanların giderek güvensiz ve kaygılı bireyler haline gelmesi, nereye doğru gittiğimizin önemli bir göstergesidir.