Suç ve Ceza

GÝRÝþMaddi kazanç ya da maddi olmayan özel amaçlara yönelik olarak kamu yetkisinin yasa dýþý kullanýmýný içeren davranýþ ve eylemlerin tümü veya kiþisel çýkar amacýyla toplum çýkarlarýnýn ikinci plana atýlýp görev anlayýþýnýn ve ortak çýkarlarýn ihlali, gizlilik, aldatmaca ve halkýn sýkýntýlarýna  sýrt çevirmek” þeklinde tanýmlanabilecek olan yolsuzluk; devletin ve yönetimin saygýnlýðýný zedelemekte, kamu hizmetlerinin maliyetini yükseltmekte, kamu yönetiminin iþleyiþini ve vatandaþýn devlet otoritesine karþý olan güvenini olumsuz yönde etkilemektedir. Yolsuzluk suçlarý, doðrudan kamu görevlileri tarafýndan kamu kurum ve kuruluþlarýnda iþlenebildiði (rüþvet, zimmet, irtikap, emniyeti suistimal, ihaleye fesat karýþtýrma ve nitelikli dolandýrýcýlýk) gibi, sermaye piyasalarýnda, bankalarda, yatýrým ortaklýklarýnda, özel finans kurumlarýnda tefecilik, sahtecilik, dolandýrýcýlýk, karapara aklama gibi yöntemler kullanýlarak da iþlenebilmektedir.Bu makalede, yolsuzluðun sebepleri, ülkemizde karþýlaþýlan yolsuzluk çeþitleri, yolsuzlukla mücadelede uluslar arasý iþbirliði ve yasal çerçevede ortaya çýkan tanýmý; ÜLKEMÝZDE KARþIMIZA ÇIKAN YOLSUZLUK ÇEþÝTLERÝ 1.       Ýhale Yolsuzluðu,2.       Gümrük Yolsuzluðu (Hayali Ýhracat  ve Ýthalat),3.       Tarým Desteklemeleri Yolsuzluðu,(Gübre, Pamuk, vb.)4.       Vergi Ýade Yolsuzluðu,5.       Banka Yolsuzluðu Yolsuzluðun; bürokrasiyi ve siyaseti çürüttüðü, enflasyonu körüklediði, ekonomiye zarar verdiði, haksýz rekabet yarattýðý, böylece devlete ve halka zarar verdiði kabul edilen evrensel bir gerçektir. Yolsuzluðun sadece günümüz toplumlarýna özgü bir olgu olmayýp, en az devletler kadar eskilere dayandýðý bir gerçektir. Yolsuzluðun þüphesiz en önemli etkisi, demokrasinin vazgeçilmez koþulu olan ‘hukuka baðlýlýk’ ilkesi üzerindeki etkisidir. Yolsuzluklar, demokraside tüm bireylerin hukuk önünde eþitliði ilkesini ortadan kaldýrarak, kamu mallarýna ve olanaklarýna eþitlik içinde ulaþabilme ilkesini zedelemekte ve böylece kamusal makamlarý yada görevleri, küçük bir gruba hizmet sunan ve karþýlýðýnda çýkar saðlanan bir tür ayrýcalýklý yerlere dönüþtürmektedir. Bunlarýn yaný sýra yolsuzluklar, yasal otoriteye karþý duyulan saygýya da büyük zarar  vermekte, siyasi otorite halkýn desteðinden yoksun kalmakta, iktidar ile halk arasýnda kopukluklar baþlamaktadýr. Yabancý sermaye yatýrýmcýlarýn, yatýrým yapacaklarý ülkelerde aradýðý temel niteliklerin ilk üç sýrasýnda ‘ekonomik ve siyasi istikrar, az ve anlaþýlabilir bürokrasi ile en düþük yolsuzluk’ olmasý ekonominin canlanmasý açýsýndan da yolsuzlukla mücadele ne kadar önemli olduðunu gözler önüne sermektedir. Kimi zaman da devletlerin ekonomideki hakim rolü yolsuzluklarý arttýran bir etmen olarak karþýmýza çýkmaktadýr.Yapýlan çeþitli araþtýrmalar, aþaðýdaki etkenlerin yolsuzluðu arttýrdýðýný ortaya koymuþtur. -         Devletin kural koyma, izin verme, belge ve lisans iþlemlerinin karýþýk ve fazla bürokratik iþlemler içermesi,-         Vergi mevzuatýnýn yeterince açýk olmamasý,-         Ýhalelerde ve harcama kararlarýnda belirsizlikler,-         Bürokrasinin kalitesi ve karmaþýklýðý,-         Kamu personeli ücret seviyesi,-         Adli sistemin etkin olmayýþý,-         Kurumsal kontrollerin yetersizliði,-         þeffaf olmayan yönetim ve uygulamalar,-         Yetki ve sorumluluklarýn net olarak belirgin olmamasýYolsuzlukla mücadele elbette ki tek baþýna bir kuruma özgü bir mücadele deðildir. Yolsuzluða karþý sivil toplum bilincine sahip olunmalý, halk yeterince bilinçlenmeli ve halkýn katýlýmý saðlanmalýdýr. OECD bünyesinde yolsuzluklar ilgili çalýþmalar yapan Reims Üniversitesi Öðretim Üyesi Prof.Dr. Jean Cartier Bresson da yolsuzluklarýn geliþmekte olan ülkelerde daha çok görüldüðünü ve demokrasinin yolsuzlukla mücadelede tek baþýna yeterli olmadýðýný ifade eder. Dünya Bankasý’nýn yolsuzluk riskine maruz kalan ülkelerle ilgili bir deðerlendirmesinde: ‘Bir ülkede yolsuzluk az, yönetim etkin ise yatýrýmlar yüksek, bebek ölümleri az ve özgürlükler daha fazla olur.’ Bu deðerlendirme sanýrým Ülkenin kalkýnmasý, 2500 $ olan kiþi baþý GSMH’nýn Avrupa standardýna çýkmasý, demokrasi ve insan haklarýnýn  iþlerlik kazanmasý, ülkenin kalkýnmasý, kýsaca, halkýn mutlu olabilmesi için iki ciddi reçete sunmaktadýr: ‘Daha az yolsuzluk’ ve ‘etkin yönetim.’  Aslýnda olayýn devleti ilgilendiren boyutunun yanýnda yolsuzluðun insani boyutu da göz önünde bulundurulmasý gereken en önemli kriterdir bence. Yani bir nevi, ‘Proaktif Polislik’  diye nitelendirebileceðimiz yolsuzluðun ortaya çýktýktan sonra ortadan kaldýrýlmasý yada suçlularýn cezalandýrýlmasý deðil, bunun hiç ortaya çýkmamasýný saðlamak asýl hedef olmalýdýr. Yolsuzluk yapan kiþilerin, yakalanmayacaklarýna, kendilerine müdahale edilemeyeceðine güvenerek suça yöneldikleri, elde ettikleri güçle herþeyi yapabilecekleri düþüncesi bu insanlarý  yolsuzluktan vazgeçiremiyor. Yolsuzlukla servet edinenleri, diðerleri örnek alýyor, ve bu þekilde yolsuzluk tüm toplumda yaygýnlaþýyor. Aslýnda yolsuzluklar, toplumda büyük bir kýzgýnlýða ve ahlaki yozlaþmaya da neden oluyor. Zamanla toplum vicdaný bu konuya o kadar duyarsýz hale geliyor ki, sanki yolsuzluk, rutin, sýradan bir magazin haberi olarak algýlanmaya baþlýyor. Aradan belli bir süre geçince de zaten herþey unutuluyor. Ta ki yolsuzluk yapanlar hapisten çýktýktan sonra, “ne kadar da çabuk çýktý” yada “devleti dolandýrmanýn cezasý bu kadar mý?” þeklinde söylemlerle hatýrlanmaya baþlýyor. Yapýlan araþtýrmalar, özellikle gençlerde gün geçtikçe para kazanmanýn en önemli amaç haline gelmeye baþladýðýný gösteriyor. Halbuki insanlarda temel amaç toplum için yararlý olabilme, kendini toplumu adayabilme, topluma deðerler kazandýrma olmalýydý. þüphesiz ki burada yolsuzluklarýn etkisinin olduðu yadsýnamaz bir gerçektir. YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE YASAL BOYUT Rüþvet ve yolsuzluklarla mücadele etmek üzere 1990’da 3628 Sayýlý Mal Bildiriminde Bulunulmasý, Rüþvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu yürürlüðe konulmuþtur. Bu kanunla, kamu görevlileri ile bulunduklarý pozisyon gereði bu statüde sayýlan kimselerin mal varlýklarýnda meydana gelen deðiþiklikler konusunda baðlý bulunduklarý kurumlara belli periyotlarla mal bildiriminde bulunmalarý mecburi hale getirilerek, yanlýþ veya zamanýnda bildirim yapýlmamasý müeyyideye baðlanmýþtýr.Yolsuzluk konusunu özel olarak düzenleyen 3628 Sayýlý Kanun’un yanýsýra, 657 Sayýlý Devlet Memurlarý Kanunu’nda da benzer hükümlere rastlamaktayýz. Söz konusu  kanunda; Devlet memurlarýnýn, kendileri, eþleri ve velayetleri altýndaki çocuklarýna ait her türlü mal ve deðer hakkýnda mal bildiriminde bulunacaðý belirtilmiþtir. Ayný kanunda, Devlet memurlarýnýn hediye kabul edemeyecekleri, görevlerinden dolayý menfaat saðlanmalarýnýn yasak olduðu belirtilerek idari yönden de yaptýrým altýna alýnmýþtýr.Ayrýca, 4208 Sayýlý Karaparanýn Aklanmasýnýn Önlenmesine Dair Kanun’da karaparaya kaynaklýk eden suçlar; 1918 sayýlý Kaçakçýlýðýn Men ve Takibine Dair Kanun,  6136 sayýlý Ateþli Silahlar ve Býçaklar Hakkýnda Kanun, 2238 sayýlý Organ ve Doku Alýnmasý, Saklanmasý ve Nakli Hakkýnda Kanun, 2863 sayýlý Kültür ve Tabiat Varlýklarýnýn Korunmasý Hakkýnda Kanun, 213 sayýlý Vergi Usul Kanununun ilgili maddeleri, ile, 765 sayýlý Türk Ceza Kanunundaki Devletin þahsiyetine Karþý Ýþlenen Cürümler ile, sahtecilik, uyuþturucu madde kaçakçýlýðý, fuhþiyata tahrik , yaðma, yol kesme ve adam kaldýrma, nitelikli dolandýrýcýlýk ve hileli iflas ile þahýs hürriyeti aleyhine iþlenen suçlarýn failleri hakkýnda suç olan fiillerin iþlenmesi suretiyle elde edilen para veya para yerine geçen her türlü kýymetli maddi  menfaat ve deðer sonucu ortaya çýkan para, kara para olarak kanunda yerini bulmuþtur. Ancak kimi ülkelerde her tür suçtan elde edilen para, kara para olarak deðerlendirilmektedir. Yine, 4208 Sayýlý Kanun’un 3.maddesi ve 4208 Sayýlý Kanunun Uygulanmasýna Ýliþkin Yönetmeliðin 12. maddesine göre bankalar ve benzeri kuruluþlar yetkili kurumlara þüpheli iþlem bildiriminde bulunmak zorundadýrlar. Yani, bir devlet memurunun banka hesabýndaki memuriyetinin getireceði kazancýn çok üstünde tutarlarda hesap hareketleri olmasý þüpheli iþlem bildirimi kapsamýnda kabul edilebilmekte ve ilgili banka veya kurum tarafýndan Maliye Bakanlýðý Mali Suçlarý Araþtýrma Kurulu’na bildirim yapýlarak karapara tespiti halinde konu hakkýnda karaparanýn aklanmasý ve karaparaya kaynaklýk eden suç  yönünden tahkikat yapýlmaktadýr.    Genel olarak, yolsuzluk kavramý içinde olduðu düþünülen rüþvet, zimmet, irtikap, emniyeti suistimal, ihaleye fesat karýþtýrma ve nitelikli dolandýrýcýlýk gibi suçlarýn hepsi baþlý baþýna münferiden suç teþkil ettiklerinden, bu suçlarýn veya Türk Ceza Kanununda yazan diðer suçlarýn iþlenmesi suretiyle yapýlan yolsuzluk faaliyetleriyle mücadele de Polisin görev alanýna girmektedir.Yolsuzlukla mücadele stratejisi oluþturulurken üç temel unsur söz konusudur. 1) Önleme (prevention)         : Genel olarak kurumlarda ve iþlemlerde sistem dahilinde yapýlacak bir reform ön plana çýkmaktadýr. Ancak spesifik olarak polisin yapmasý gereken görevi  2559 Sayýlý Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’nun 2. maddesinde þu þekilde ifade edilmiþtir: “kanunlara, tüzüklere, yönetmeliklere, Hükümet emirlerine ve kamu düzenine uygun olmayan hareketlerin iþlenmesinden önce bu kanun hükümleri dairesinde önünü almak” (Önleyici Hizmet), Yine, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 156. maddesinde “Zabýta makam ve memurlarý suçlarý aramakla ve iþin tenviri için lazým gelen acele tedbirleri almakla mükelleftir.” denilmek suretiyle suçlarýn iþlenmesini önlemek, iþlenen suçlarý araþtýrmak ve suç faillerini yakalamak görevi polise verilmiþtir.2)   Eðitim (education)       : Yolsuzluðun önlenmesi için þeffaflýk ve kamuoyu denetiminin saðlanmasý gerekmektedir. Kaçakçýlýk ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Baþkanlýðýnýn bünyesinde kurulan ve bu amaçla eðiticilerin ve kursiyerlerin eðitim masraflarýnýn UNDCP tarafýndan karþýlandýðý ve Dünya’da Macaristan ve Tayland’dan sonra üçüncüsünün, Ortadoðu, Balkanlar ve Ortaasya ülkeleriyle birlikte ülkemizdeki mücadeleci birimlere Uyuþturucu kaçakçýlýðý, organize suçlar ile Mali içerikli suç konularýnda eðitim vermek amacýyla Ankara’da ‘Türkiye Uluslararasý Uyuþturucu ve Organize suçlarla Mücadele Akademisi’ (TADOC) kurulmuþtur. Ayrýca, bünyesinde kurulan “Karapara Araþtýrma Merkezi ve “Biliþim Suçlarý Araþtýrma Merkezi” ile TADOC, yolsuzlukla ilgili daha kapsamlý bilimsel araþtýrmalara da öncülük etmektedir 3) Cezalandýrma (punishment)         :Yolsuzlukla ile ilgili soruþturmalar ve cezai yaptýrýmlar mücadeledeki  etkinliði önemli ölçüde destekleyecektir. Ýþlenmiþ olan suçlar hakkýnda Polis, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ile diðer kanunlarda yazýlý görevleri (Adli Hizmet) yerine getirebilmektedir. Yýllardýr söylenegelen ve son yýllarda da çeþitli seminer, konferans ve toplantýlarda daha sýkça ifade edilen ‘adalet reformu, ‘adalet mekanizmasýnýn iyileþtirilmesi’ ‘özel ihtisas mahkemelerinin kurulmasý’ gibi olgularýn bir an önce hayata geçirilmesi ve toplumu her yönüyle derinden sarsan yolsuzluk suçlarýna daha etkin kovuþturma yöntemlerinin geliþtirilmesi yerinde olacaktýr.  YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE ULUSLARARASI ÝþBÝRLÝðÝGeçtiðimiz son on yýlda, yolsuzlukla mücadele global bir hareket haline dönüþmüþtür. Ulusal düzeyde yapýlan yolsuzlukla mücadelenin, uluslar arasý iþbirliði ile tamamlanmasý zorunluluðu giderek daha aþikar bir hale gelmiþtir. Yolsuzluk sorununa dünyada verilen dikkatin artmasý sonucu bir dizi uluslar arasý giriþim baþlamýþtýr. Bu baðlamda Dünya Bankasý, IMF, Avrupa Konseyi, Avrupa Birliði, AGÝT, OECD gibi oluþumlarda yolsuzluða atýfta bulunulmakta ve ülkeler bazýnda stratejiler geliþtirilmektedir. Bu doðrultuda, Avrupa Birliðine uyum sürecinde Adalet ve Ýçiþleri müktesebatýnýn benimsenmesi konusunda yolsuzluk ve karaparanýn aklanmasý suçlarýnda uluslar arasý iþbirliðinin yoðunlaþtýrýlmasý rüþvet, yolsuzluk ve karapara aklamayla etkin mücadele için denetimin artýrýlmasý, kolluk kuvvetlerinin güçlendirilmesi gibi bir çok hususta tavsiye kararlarý verilmektedir. SONUÇUnutulmamalýdýr ki, bir toplum için güven duygusu en önemli sermayedir. Yolsuzlukla mücadelede etkin bir strateji belirlemeden ve sistemsel iyileþtirmeler düþünülmeden sadece cezai yaptýrýmlar yoluyla baþarýya ulaþýlamaz. Kamuoyunda oluþan beklentilerin karþýlanamamasý yüzünden devlete ve sisteme iliþkin güven büyük ölçüde zarar görmektedir. Zayýf ve kötü yönetim yolsuzluða yol açmakta ve sonrasýnda ise yolsuzluk kötü yönetimin önemli bir parçasý haline gelmektedir. Yani bir kýsýr döngü ortaya çýkmaktadýr. Yolsuzlukla mücadelede önemli olan -herþeyde olduðu gibi-  geçici çözümler deðil, kalýcý düzenlemelerin saðlanmasýdýr. Bu mücadelede, kolluk kuvvetlerine olduðu kadar, diðer denetleme görevi olan kurumlara, medyaya, sivil toplum örgütlerine ve üniversitelere çok ciddi görevler düþmektedir. Her kurum üzerine düþen görevi layýkýyla yerine getirirse, eminim ki toplum temizlenmeye baþlayacak ve gelecek nesiller daha iyi bir toplumda yaþama þansýný elde edeceklerdir. *  KomiserKaynak: Çaðýn Polisi Dergisi